Chiński Nowy Rok (春节): tradycje, legendy i zwyczaje

Dwa tygodnie przed Chińskim Nowym Rokiem wszystko zaczyna się kręcić wokół jednego tematu. Ludzie powoli szykują walizki, planują powroty do domu, a sklepy wypełniają się czerwonymi dekoracjami i prezentami. Chiński Nowy Rok (春节) to nie tylko największe święto w Chinach, ale też czas pełen symboli, legend i zwyczajów, które wciąż mają realny wpływ na to, jak wygląda świąteczna codzienność. W tym artykule przyjrzymy się temu, skąd wzięły się te tradycje i jak obchodzi się je dziś.

Czym jest Chiński Nowy Rok

Chiński Nowy Rok (春节), nazywany również Świętem Wiosny, jest najważniejszym i najbardziej uroczyście obchodzonym świętem w Chinach. Należy on do tzw. Wielkiej Świątecznej Czwórki (中国四大传统节日), obok:

Święta Zmarłych (清明节), 

Święta Smoczych Łodzi (端午节) oraz 

Święta Środka Jesieni (中秋节). 

Data obchodów Chińskiego Nowego Roku jest ruchoma i przypada na pierwszy dzień pierwszego miesiąca kalendarza księżycowego. W 2026 roku Nowy Rok zaczynamy od 17 lutego. Z tej okazji ustawowo przyznanych jest dziewięć dni wolnych od pracy od 15 do 23 lutego. 

Podobnie jak w przypadku innych długich świąt, pełne wolne dotyczy głównie pracowników biurowych, urzędników oraz studentów. Osoby zaś prowadzące własne biznesy czy pracujące w usługach często mogą pozwolić sobie jedynie na kilka dni przerwy. Dodatkowo dłuższy okres wolnego w Chinach niemal zawsze wiąże się z koniecznością odrabiania dni wolnych w weekendy, co jest stałym elementem świątecznego kalendarza. Święto Wiosny odrabiane będzie w dwie soboty: 14 i 28 lutego.

Chiński Nowy Rok w Legendach

Jak zwykle ważnym świętom towarzyszy wiele legend i wywodzących się z nich obrzędów. Dziś przyjrzyjmy się trzem najbardziej popularnym legendom związanym z Chińskim Nowym Rokiem.

Legenda o bestii Nian 年兽的传说

Najpopularniejsza noworoczna legenda głosi, że w starożytności istniał potwór o imieniu Nian (chiń. 年兽). Była to ogromna i dzika bestia, która pod koniec każdego roku wyłaniała się z głębi gór, aby atakować wioski, pożerać bydło, a nawet ranić i zabijać ludzi. Na szczęście mieszkańcy jednej z wiosek odkryli, że Nian boi się koloru czerwonego, blasku ognia oraz głośnych dźwięków. 

Powstał więc końcoworoczny zwyczaj naklejania na drzwiach czerwonych wersetów i wycinanych ozdób okiennych. Wieszano także czerwone lampiony oraz odpalano petardy i fajerwerki, aby odpędzić bestię Nian. Od tamtej pory zwyczaje te stały się ważnym rytuałem świętowania Nowego Roku.

Osobom uczącym się języka chińskiego, jak i tym zwyczajnie zainteresowanym legendą o bestii Nian, polecam oczywiście obejrzeć filmik na YouTube z kanału @ChineseClass365:

Historia noworocznych pieniędzy | Historia o demonie Sui 压岁钱的传说

Druga, niemalże równie popularna legenda, opowiada o małym demonie o imieniu Sui (chiń. 岁), który lubił pojawiać się w wigilię Nowego Roku (chiń. 除夕) i dotykać czoła dzieci. Dotknięte przez niego dzieci dostawały wysokiej gorączki, majaczyły, a nawet stawały się upośledzone umysłowo. 

Pewna para, aby chronić swoje dziecko, owinęła osiem miedzianych monet w czerwony papier i położyła je przy poduszce dziecka. Kiedy Sui podszedł, błysnęło jasne światło, a  z monet wyłoniło się Ośmiu Nieśmiertelnych, gotowych bronić dziecko. Sui widząc ich, krzyknął i uciekł. Od tamtej pory pojawił się noworoczny zwyczaj dawania dzieciom pieniędzy. Mają one przynosić dzieciom szczęście, a także bezpieczeństwo, zdrowie i inteligencję.

Legenda o Bogu Kuchni 灶王爷的传说

Trzecia i moim zdaniem najciekawsza legenda to ta o Bogu Kuchni. W chińskich wierzeniach ludowych Bóg Kuchni jest bóstwem odpowiedzialnym za rodzinne jedzenie. Mówi się, że 23. lub 24. dnia dwunastego miesiąca księżycowego każdego roku Bóg Kuchni wstępuje do nieba, aby zdać relację Nefrytowemu Cesarzowi z dobrych i złych uczynków rodziny. 

W celu zachęcenia Boga Kuchni do dobrego wypowiadania się o rodzinie i błogosławienia jej pokojem oraz obfitymi zbiorami w nadchodzącym roku, ludzie odprawiają tego dnia ceremonię ku czci Boga Kuchni. Składając ofiary, paląc kadzidło i papierowe pieniądze modlą się, aby Bóg Kuchni wypowiedział dobre słowa w niebie i przyniósł pokój światu. Ponadto istnieje zwyczaj jedzenia cukierków Boga Kuchni (chiń. 灶糖), które mają zamknąć mu usta, aby nie mógł mówić źle o ludzkości do Nefrytowego Cesarza.

Jak obchodzimy Chiński Nowy Rok

Chiński Nowy Rok, to święto niezwykle rodzinne. Wiąże się z odwiedzaniem krewnych niemalże przez cały okres trwania święta. Ja sama, w momencie publikowania tego tekstu mam już umówione 4 kolacje w domach różnych cioć i wujków, a do święta wciąż zostały dwa tygodnie. Jak więc wygląda celebracja Święta Wiosny?

Tłoczno, głośno i przy jednym stole

W momencie, gdy zapraszamy wielu gości (u nas bywa, że zbiera się nawet 20 osób), bardzo popularnym rozwiązaniem jest zaproszenie ich do restauracji. Jednak w Chiński Nowy Rok w dobrym guście jest zaprosić krewnych na wspólny posiłek w naszym domu, bez względu na to, czy jesteśmy w stanie usadzić aż tyle osób. Chińczycy podchodzą dość luźno do tego tematu. Ktoś se siądnie na kanapie, ktoś najwyżej postoi – ważne, aby było gwarno i wesoło. 

A co jemy? No oczywiście, że hotpota! (Aczkolwiek to może być dość syczuański zwyczaj.) Ważnym daniem na Święto Wiosny są również pierożki (饺子). Tradycyjnie powinno się je zjeść przed północą ostatniego dnia starego roku. Oprócz tego, w czasie Święta Wiosny zajadamy się owocami i bambusami. Tak! Bambusami! Kupujemy również wspomniane wcześniej nieszczęsne cukierki Boga Kuchni. Słodkości te są absolutnie niesmaczne, a poprzez jedzenie ich mocno ryzykujemy wyrwanie sobie plomby z zębów. Symbolicznie jednak jednego cukierka można przeżuć.

Gala noworoczna, dekoracje i symbole Święta Wiosny

W wigilię Nowego Roku w CCTV emitowana jest wielka gala noworoczna (央视春晚). W tym roku, z racji rozpoczęcia się Roku Konia, odbędzie się pod hasłem „骐骥驰骋，势不可挡”. W wolnym tłumaczeniu: „Niepowstrzymany pęd galopujących rumaków”. Gala puszczana jest obowiązkowo w każdym domu, chociażby w tle. Mnie samą interesuje ona tylko w momencie, gdy wychodzi zaśpiewać Jackie Chan (uwielbiam!).

W czasie Chińskiego Nowego Roku stroimy wszystko na czerwono. Na drzwiach wywieszamy czerwone wersety (春联), w mieście wzdłuż każdej ulicy wiszą czerwony lampiony oraz obdarowujemy się oczywiście czerwonymi kopertami. Pieniądze w czerwonych kopertach daje się przede wszystkim dzieciom. W dobrym tonie jest jednak, aby szef również podarował, chociażby symboliczne koperty swoim pracownikom.

Tradycyjnie podczas Święta Wiosny powinno się także puszczać petardy i fajerwerki. Od kilku lat panuje jednak zakaz ich puszczania i w większych miastach bardzo często zastępuje się je pokazami dronów.

Chiński Nowy Rok – doświadczenie totalne

Chiński Nowy Rok to zarówno najpiękniejszy, jak i najbardziej męczący czas w roku. Uwielbiam to, jak pięknie ustrojony jest każdy zakątek miasta. Gdziekolwiek nie spojrzymy, tam świeci złoto i czerwień. Jednak ilość wyjazdów i wizyt, które należy odbyć w tak krótkim czasie, bywa przytłaczający. Po kilku dniach takiego maratonu, człowiek jest zwyczajnie przebodźcowany. A tu jeszcze trzeba odprosić i samemu organizować obiad dla 15 osób!

Jednocześnie jest to fatalny moment na podróżowanie. Jak już wcześniej wielokrotnie wspominałam, w czasie świąt przez całe Chiny przelewa się fala podróżujących i zwiedzanie czegokolwiek graniczy z cudem. Niemniej jednak wszyscy wyczekujemy z niecierpliwością najdłuższego urlopu w ciągu roku ☺